Görme engelli Nisa, görmediği sensörü yapay zekayla kullanıyor

Diyabet, dünyada ve Türkiye’de hızla yaygınlaşırken; erken tanı, kişiye özel tedavi ve gelişen teknolojiler hastalığın kontrolünde büyük önem taşıyor. Türkiye’de 12-14 milyon kişinin diyabetli olduğunun tahmin edildiğini belirten Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden (DİYAM) Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, “Diyabet mikrobik etkeni olmayan bir pandemi gibi inanılmaz hızla artıyor. Ülkemizde her 10 yılda görülme sıklığının yüzde 100 arttığını, ikiye katlandığını saptadık. Diyabet tedavisinde kullandığımız GLP-1 analogları doğru kullanıldığında tıbbın önemli buluşlarından biri ama bu ilaçlar reçetesiz satılmamalı. Çünkü çok ciddi yan etkileri var” uyarısında bulunuyor. 

14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında Acıbadem Ataşehir Hastanesi’nde düzenlenen, Acıbadem Sağlık Grubu uzmanlarının katıldığı etkinlikte, diyabetin erken tanısı, organlar üzerindeki etkileri, GLP-1 grubu ilaçların doğru kullanımı ve tedavide yararlanılan yeni teknolojiler ele alınırken, sağlıklarına kavuşan “diyabet kahramanları” da umut veren tedavi öykülerini ve hayatlarında yaşanan değişimi anlattı. Onlardan biri de yıllarca kilo sorunuyla mücadele eden 46 yaşındaki Selin Oral’dı. Sağlık ekibinin kontrolünde yürütülen tedaviyle 38 kilo vererek yarı maraton koşmaya başlayan Oral, Prag’da tam maratona hazırlanıyor. Kan şekeri 600 ile komaya giren, günlerce hastanede yatan İlhan Güngördü 52 kilo vererek diyabeti, hipertansiyon, karaciğer yağlanması hastalıklarını nasıl yendiğinin hikayesini anlattı. Görme engelli Tip 1 diyabet hastası ve psikolog Nisa Güner ise dijital insülin pompası ile sensörünü ekran okuyucu ve yapay zeka desteğiyle tek başına kullanarak Türkiye’de bir ilke imza atıyor. 

“Diyabet önlenebilir bir hastalık”

Diyabetin 0-90 yaş arasında her yaşta ortaya çıkabildiğine ve iyi izlenmediğinde ciddi organ hasarlarına neden olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, hastalığın kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve bacak ampütasyonlarının temel sebeplerinden biri olduğunu belirtti. Diyaliz tedavisi gören hastaların yaklaşık yarısında sorunun diyabete bağlı geliştiğini aktaran Prof. Dr. Yılmaz, erken dönemde önlem alınmasının hem hastayı organ hasarlarından koruduğunu hem de tedavinin ekonomik yükünü azalttığını vurguladı. 

İnsülin iğneleri gelecekte tarih olacak

Diyabet tedavisinde kullanılan teknolojilerin son yıllarda büyük bir dönüşüm geçirdiğini belirten Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, geçmişte parmaktan yapılan günlük birkaç ölçümle yürütülen takibin, sürekli glikoz ölçen sensörler sayesinde çok daha ayrıntılı hale geldiğini söyledi.

Günde 4-5 kan şekeri ölçümüyle aradaki değişimlerin çoğunun görülemediğine işaret eden Prof. Dr. Yılmaz, “Sürekli glikoz takip sistemleri yaklaşık iki dakikada bir ölçüm yapmaya başlayınca ne kadar çok şeyi atladığımızı gördük. Bu teknoloji daha da gelişecek. Zamanla insülin iğneleri ve enjeksiyonları da tarih olacak” dedi.

Acıbadem Ataşehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Seher Tanrıkulu da teknoloji seçiminin hastanın ihtiyaçlarına göre yapılması gerektiğini belirterek, “Diyabetli çocuğu olan bir anne, geceleri çocuğunun hipoglisemiye girip girmediğini düşünerek sürekli endişe yaşayabiliyor. Günümüzde sensörler ve insülin pompaları bu kaygıyı azaltabiliyor” ifadelerini kullandı.

Diyabette erken tanı organları kurtarıyor

Toplantıda Türkiye’deki diyabet hastalığı verilerine ilişkin bilgiler paylaşan Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Çelik de, Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun verilerine göre dünyada yaklaşık 589 milyon diyabetli bulunduğunu belirterek, 2050 yılında bu sayının 850 milyonun üzerine çıkmasının beklendiğini söyledi. Türkiye’nin diyabet görülme sıklığında Avrupa’da ilk sırada yer aldığına dikkat çeken Prof. Dr. Çelik, ülkemizde diyabet prevalansının yüzde 16,5’e ulaştığını ve hasta sayısının 15 milyona yakın olduğunun tahmin edildiğini belirtti. 

Etkinlikte diyabetin yol açabildiği organ hasarlarını anlatan Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tuğçe Apaydın da diyabetin yalnızca kan şekerini etkileyen bir hastalık olmadığını vurgulayarak şu bilgileri verdi: “Diyabet; gözden böbreğe, kalp ve damarlardan sinirlere kadar pek çok organı etkileyen sistemik bir hastalıktır. Diyabetli bireylerde koroner arter hastalığı gelişme riski iki kat fazladır. Travmaya bağlı olmayan bacak ampütasyonlarının en önemli nedeni diyabettir. Diyabet, önlenebilir körlük nedenlerinin de başında gelir.”

Cilt altı şeker ölçüm cihazlarının tedavi açısından sağladığı faydaları anlatan İç Hastalıkları Uzmanı Dr. YaserSüleymanoğlu, gün içinde vücuttaki şeker oranın çok değişken olmasının, şekerin zikzak yapmasının hücreyi yorduğunu ve bu durumun organlarda bozulmaya yol açtığını belirtti. Düzenli ve sürekli şeker ölçümü ile insülin dozajlarının daha doğru yönetilmeye başlandığını aktaran Süleymanoğlu, “Bu cihazlar sayesinde gece uykudayken de şeker seviyesini izleyebiliyor ve diyabet merkeziyle çoklu şeker ölçüm sonuçlarını paylaşabiliyoruz” dedi.

GLP-1 ilaçlarını sağlık kontrolü olmadan kullanmayın!

Son yıllarda “zayıflama iğnesi” olarak gündeme gelen GLP-1 grubu ilaçların gerçekte diyabet tedavisindeki önemli gelişmelerden biri olduğunu belirten Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, GLP-1 grubu ilaçların mutlaka hekim değerlendirmesi ve sağlık ekibi kontrolünde kullanılması gerektiğini vurgulayarak şunları söyledi:

“GLP-1 analogları son yıllarda tıbbın en önemli buluşlarından biridir. Ancak bunlar gelişigüzel kullanılabilecek zayıflama ilaçları değildir. Safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği veya trigliserit düzeyinin 500’ün üzerinde olması gibi durumlarda bu ilaçların kullanılması uygun olmayabilir. Bu nedenle tedavi öncesinde gerekli kontrollerin yapılması şarttır”

Bu ilaçların Türkiye’de reçetesiz alınabilmesinin önemli bir sorun oluşturduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Yılmaz, sosyal medyada yayılan yanlış bilgilerin de hastaların tedaviden uzaklaşmasına neden olabildiğini belirtti.

Selin Oral: Kiloları nedeniyle hareket etmek istemiyordu şimdi yarı maraton koşuyor

Çocukluk ve gençlik yıllarında tenis, buz pateni ve voleybolla ilgilenen 46 yaşındaki Selin Oral, ilerleyen yıllarda ve çocuklarının doğumunun ardından giderek kilo aldı. Yıllar boyunca kilo vermek için 18 kez diyetisyene başvuran ancak kalıcı sonuç elde edemeyen Oral, 108 kiloya ulaştığında obezite ameliyatı olmayı düşünmeye başladı.

Yapılan değerlendirmelerde insülin direncinin çok yüksek olduğu belirlenen Selin Oral için Prof. Dr. M. Temel Yılmaz ve sağlık ekibi tarafından ilaç tedavisi, beslenme düzeni ve egzersizi kapsayan özel bir program oluşturuldu. Tedavinin ilk dönemlerinde yürümeye başlayan Oral, kilo verdikçe mesafeyi artırdı. Önce 10 kilometre yürümeyi, ardından koşmayı başardı.

Yaklaşık 38 kilo vererek 70’li kilolara inen Selin Oral, bugün 15-20 kilometrelik koşular yapabiliyor. Nisan ayında Prag’da düzenlenecek yarı maratonda 21 kilometre koşmaya hazırlanan Oral, yaşadığı değişimi şöyle anlatıyor:

“Kilolarım nedeniyle hareket etmek dahi istemiyordum. Tedaviyle kilo verdikçe yürümeye, ardından oğlumun da desteğiyle koşmaya başladım. Eskiden hareket edemediğim için kendimi çok kötü hissederken, şimdi hareket etmediğim gün huzursuz oluyorum. En son 15,5 kilometre koştum. Hedefim Nisan ayında Prag’da 21 kilometrelik yarı maratonu tamamlamak. Çevremde ‘Senin sayende yürümeye veya koşmaya başladım’ diyenler var. Bu da beni ayrıca motive ediyor.”

Nisa Güner: Göremediği sensörü yapay zekayla takip ediyor

Retinitis pigmentosa nedeniyle 12 yaşından sonra görme yetisini kaybeden 24 yaşındaki psikolog Nisa Güner’e, 17 yaşında Tip 1 diyabet tanısı konuldu. Tanı aldığı ilk dönemden itibaren glikoz sensörü kullanan Güner, son altı aydır tedavisini dijital insülin pompasıyla sürdürüyor.

Görme engeli nedeniyle pompayı tek başına kullanamayacağı yönündeki kaygılara rağmen dijital sistemlerden yararlanarak tedavisini bağımsız biçimde yönetebileceğini belirten Nisa Güner, sensör ve pompadan gelen verilerin iletildiği sesli ekran okuyucu sayesinde sesli olarak takip ediyor. Glikoz seviyesindeki değişimleri gösteren grafikleri ise yapay zekâya yükleyerek betimlemesini istiyor.

Pompayı kullanmaya başladığından beri herhangi bir sorun yaşamadığını belirten Nisa Güner, “Bana görme engelli olduğum için pompayı kullanamayacağımı söyleyenler oldu. Ben de ‘Bu dijital bir sistemse, kullandığım diğer dijital cihazlar gibi bunu da kullanabilirim’ dedim. Sensörden gelen değerleri ekran okuyucu seslendiriyor. Glikoz grafiklerini de yapay zekaya yükleyip şekerimin nasıl seyrettiğini betimlemesini istiyorum. Altı aydır pompayı sorunsuz kullanıyorum” diyor.

Bir eğitim programı için İstanbul’da beş ay tek başına yaşayan ve günlük hayatını kimsenin yardımına ihtiyaç duymadan sürdüren Güner, “Teknoloji doğru kullanıldığında engelleri ortadan kaldırabiliyor. Başka ülkelerde pompa kullanan görme engelli kadınları görünce ‘Onlar yapabiliyorsa ben de yapabilirim’ dedim. Şimdi hem diyabetimi yönetiyor hem de bağımsız yaşamıma devam ediyorum” diye konuşuyor.

xxxxxxxxxxxx Kutu Bilgisi xxxxxxxxxxxx

HER 10 DİYABET HASTASINDAN 7’SİNDE AŞIRI KİLO VE OBEZİTE VAR

Etkinlikte İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ferhat Çetin, Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde izlenen 11 bin 270 diyabet hastasına ait verileri ilk kez kamuoyuyla paylaştı. Verilere göre:

- Diyabet tanısı konulan her 10 hastanın 7’sinde aşırı kiloluluk veya obezite sendromu bulunuyor.

- Hastaların yüzde 46’sında karaciğer yağlanması görülüyor.

- Her iki diyabet hastasından biri aynı zamanda kalp-damar hastalıklarıyla ilgili sorunlar yaşıyor.

- Tedaviye başlanmasının ardından hastaların hemoglobin A1c değerleri dünya ortalamasının altına geriliyor.

Bu verilerin diyabetin doğru yönetildiğinde korkulan bir hastalık olmaktan çıkabildiğini gösterdiğini belirten Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, DİYAM bünyesinde 100 bin diyabet hastasının kaydını tutmayı hedeflediklerini söyledi. Prof. Dr. Yılmaz, bu hedefe ulaşılması halinde akademik çalışmalara önemli katkı sunacak, dünyanın en büyük diyabet veri kaynaklarından birinin oluşturulacağını ifade etti.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı